1ای پسرم، اگر ضامن کسی شده و تعهد کردهای که او قرضش را پس بدهد،
2و اگر با این تعهد، خود را گرفتار ساختهای،
3تو در واقع اسیر او هستی و باید هر چه زودتر خود را از این دام رها سازی. پس فروتن شو و نزد او برو و از او خواهش کن تا تو را از قید این تعهد آزاد سازد.
4خواب به چشمانت راه نده و آرام ننشین،
5بلکه مانند آهویی که از چنگ صیاد میگریزد یا پرندهای که از دامی که برایش نهادهاند میرهد، خود را نجات بده.
6ای آدمهای تنبل، زندگی مورچهها را مشاهده کنید و درس عبرت بگیرید.
7آنها ارباب و رهبر و رئیسی ندارند،
8ولی با این همه در طول تابستان زحمت میکشند و برای زمستان آذوقه جمع میکنند.
9اما ای آدم تنبل، کار تو فقط خوابیدن است. پس کی میخواهی بیدار شوی؟
10کمی خواب بیشتر، کمی چُرت بیشتر، کمی دست رو دست گذاشتن و استراحت بیشتر،
11و فقر و تنگدستی همچون راهزنی مسلح به سراغ تو خواهد آمد.
12آدم رذل و خبیث کیست؟ آنکه دائم دروغ میگوید،
13و برای فریب دادن مردم با چشمش چشمک میزند، با پایش علامت میدهد، به انگشت اشاره میکند،
14و در فکر پلید خود پیوسته نقشههای شرورانه میکشد و نزاع بر پا میکند.
15بنابراین، ناگهان دچار بلای علاجناپذیری خواهد شد و در دم از پای در خواهد آمد و علاجی نخواهد بود.
16ای پسر من، اوامر پدر خود را به جا آور و تعالیم مادرت را فراموش نکن.
17سخنان ایشان را آویزه گوش خود نما و نصایح آنها را در دل خود جای بده.
18اندرزهای ایشان تو را در راهی که میروی هدایت خواهند کرد و هنگامی که در خواب هستی از تو مواظبت خواهند نمود و چون بیدار شوی با تو سخن خواهند گفت؛
19زیرا تعالیم و تأدیبهای ایشان مانند چراغی پر نور راه زندگی تو را روشن میسازند.
20نصایح ایشان تو را از زنان بدکاره و سخنان فریبندهشان دور نگه میدارد.
21دلباخته زیبایی این گونه زنان نشو. نگذار عشوهگریهای آنها تو را وسوسه نماید؛
22زیرا زن فاحشه تو را محتاج نان میکند و زن بدکاره زندگی تو را تباه میسازد.
23آیا کسی میتواند آتش را در بر بگیرد و نسوزد؟
24آیا میتواند روی زغالهای داغ راه برود و پاهایش سوخته نشود؟
25همچنان است مردی که با زن دیگری زنا کند. او نمیتواند از مجازات این گناه فرار کند.
26اگر کسی به دلیل گرسنگی دست به دزدی بزند مردم او را سرزنش نمیکنند،
27با این حال وقتی به دام بیفتد باید هفت برابر آنچه که دزدیده است جریمه بدهد، ولو اینکه این کار به قیمت از دست دادن همهٔ اموالش تمام شود.
28اما کسی که مرتکب زنا میشود احمق است، زیرا جان خود را تباه میکند.
29او را خواهند زد و ننگ و رسوایی تا ابد گریبانگیر او خواهد بود؛
30زیرا آتش خشم و حسادت شوهر آن زن شعلهور میگردد و با بیرحمی انتقام میگیرد.
31او تاوانی قبول نخواهد کرد و هیچ هدیهای خشم او را فرو نخواهد نشاند.